دانشگاه يزد
دانشگاه منابع طبيعي وکويرشناسي
گره محيط زيست
پايانامه
براي دريافت درجه کاشناسي ارشد
مهندسي محيط زيست
بررسي پسماندهاي بيمارستاني
(موردمطالعه : بيمارستان شهداي تجريش تهران)
استاد راهنما:
دکتر هادي پوردارا
اساتيد مشاور:
دکتر حسين اخوان زنجاني- دکتر شقايق خيري
پژوهش و نگارش :
سمانه سادات محسني
پاييز 1392
تقديم به پدرم
پدرم هر چه از تو مي گويم باز هم کم مي آورم که برايم خورشيدي شدي و از روشنايي ات جان گرفتم و در نااميدي ها نازم را کشيدي و لبريزم کردي از شوق. اکنون حاصل دستان خسته ات رمز موفقيتم شد.
تقديم به مادرم
مادرم، اي شوق زيبايي نفس کشيدن و اي روح مهربان هستي ام .تو رنگ شادي هايم شدي و لحظه ها را با تمام وجود از من دور کردي و عمري خستگي ها را به جان خريدي تا اکنون توانستي طعم خوش پيروزي را به من بچشاني.
تقديم به همسرم
نشانه لطف الهي در زندگي من که سايه مهربانيت سايه سار زندگيم مي باشد، تو که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسير را برايم تسهيل نمود. به خودم تبريک مي گويم که تو را دارم و دنيا با همه بزرگيش مثل تو را ندارد …..
تقديم به خواهرم
وجودش شادي بخش و صفايش مايه آرامش من است.
تقدير و تشکر
سپاس و ستايش خداي را جل و جلاله که آثار قدرت او بر چهره روز روشن، تابان است و انوار حکمت او در دل شب تار، درفشان. آفريدگاري که خويشتن را به ما شناساند و درهاي علم را بر ما گشود و عمري و فرصتي عطا فرمود تا بدان، بنده ضعيف خويش را در طريق علم و معرفت بيازمايد.
ازپدر و مادر عزيزم… اين دو معلم بزرگوارم… که همواره بر کوتاهي و درشتي من، قلم عفو کشيده و کريمانه از کنار غفلت هايم گذشته اند و در تمام عرصه هاي زندگي يار و ياوري بي چشم داشت براي من بوده اند.
از استاد با کمالات و شايسته؛ جناب آقاي دکتر پوردارا که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتني، از هيچ کمکي در اين عرصه بر من دريغ ننمودند و زحمت راهنمايي اين رساله را بر عهده گرفتند؛
از استادان صبورم ، جناب آقاي دکتر اخوان و خانم دکتر خيري و خانم صبوحي مسئول بهداشت محيط بيمارستان که زحمت مشاوره اين رساله را در حالي متقبل شدند که بدون مساعدت آنها در بيمارستان، اين پروژه به نتيجه مطلوب نمي رسيد؛
از استادان فرزانه و دلسوز؛ جناب آقاي دکتر فخرزاده و جناب آقاي دکتر عظيم زاده که زحمت داوري اين رساله را متقبل شدند؛ کمال تشکر و قدرداني را دارم.
درپايان از همسر عزيزم، به آن که سايبان عشق و آرامش وتکيه گاه امن و آسايش وبرترين آموزگار خوش بيني و اميد من در دوران تحصيل بود تشکر و قدرداني مي نمايم به پاس محبت و زحمات بي دريغش.
باشد که اين خردترين، بخشي از زحمات آنان را سپاس گويد.
چکيده
رشد شهر نشيني منجر به تغييراتي در زمينه توليد و اجزا زباله‌هاي بيمارستاني داشته است و مديريت صحيح دفع مواد زائد جامد بيمارستاني مسئله‌اي است که ارتباط مستقيم با سلامت و کنترل عفونت در جامعه دارد. اين مواد زائد معمولاً در طي مراقبت و درمان بيماران توليد مي‌گردد ميزان اين زباله‌ها در شهر‌ها ?/? تا ? در صد زباله‌هاي توليدي را تشکيل مي‌دهند. هرچند ميزان اين مواد کم است اما مي‌تواند باعث مخاطرات زيادي شود. اين مطالعه تحقيقي است در ارتباط با نقش مديريت در جمع آوري، حمل‌ونقل و دفع زباله‌هاي بيمارستاني در شهر تهران. مطالعه فوق بر روي بيمارستان دولتي شهداي تجريش در شهر تهران در سال ???? صورت گرفته است. روش تحقيق بر اساس جمع آوري اطلاعات از بيمارستان‌ها با استفاده از يک چک ليست، پرسشنامه ، مشاهده در محل و آناليز داده‌ها صورت گرفته است. نتايج حاصل از اين مطالعه نشان مي‌دهد که نقش مديريت در امر کنترل پسماندهاي بيمارستاني بسيار با اهميت است چنانچه با تدوين استراتژي‌هاي کارآمد توسط مديران و اجراي ان توسط کارکنان مي‌توان تا حد زيادي در زمينه مديريت پسماندهاي بيمارستاني موفق بود. علاوه بر اين با توجه به استانداردهاي وزارت بهداشت وضعيت اين بيمارستان در زمينه مديريت پسماند نسبت به ساير بيمارستان‌هاي ايران مطلوب گزارش شد.

كلمات كليدي: بيمارستان – زباله عفوني – جمع آوري زباله – زباله خطر
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فصل اول مقدمه و کليات1
1-1 مقدمه2
1-2 ضرورت و اهميت تحقيق5
1-3 اهداف تحقيق7
1-4 فرضيات تحقيق8
1-5 تعاريف پسماندهاي مراکز بهداشتي- درماني8
1-6 انواع طبقه بندي پسماند هاي بيمارستاني9
1-7 مخاطرات بهداشتي پسماند هاي بيمارستاني18
1-8 مديريت پسماند بيمارستاني و لزوم توجه به آن19
1-8-1 تفکيک پسماند هاي بيمارستاني21
1-8-2 نگهداري موقت پسماند هاي بيمارستاني24
1-8-3 بازيافت و دفع پسماند هاي بيمارستاني25
1-8-4 حمل و نقل پسماند ها در داخل و خارج از سايت درماني27
1-8-5 نگهداري سوابق مديريتي پسماند29
1-8-6 آموزش ادواري کارکنان به منظور روزآمد کردن دانش آن ها29
1-9 برنامهريزي مديريتي و بهينهسازي سيستمهاي جمعآوري و دفع پسماند در مراکز درماني 31
1-10 نقش مديران بيمارستان در مديريت پسماندهاي بيمارستاني34
1-11جنبه هاي اقتصادي در مديريت پسماندهاي بيمارستاني37
فصل دوم بررسي منابع39
فصل سوم روش تحقيق51
3-1- منطقه مورد مطالعه52
3-1-1 تاريخچه بيمارستان شهداي تجريش53
3-1-2 چارت سازماني بيمارستان شهداي تجريش54
3-1-3 خدمات بيمارستان شهداي تجريش54
3-2 روش تحقيق56
3-3 جامعه آماري، روش نمونه گيري و تعيين حجم نمونه56
3-4 ابزار جمع آوري اطلاعات56
3-5 اعتبار57
3-6 متغيير ها58
3 -7روش جمع آوري اطلاعات58
3-8 روش هاي آماري مورد استفاده جهت تجزيه و تحليل داده ها59
فصل چهارم نتايج61
4-1 بررسي و توصيف گزارشات و آييننامههاي مصوب و برنامههاي عملياتي موجود در بيمارستان62
4-1-1 آخرين برنامه عملياتي مديريت اجرايي پسماند پزشکي در بيمارستان شهداي تجريش مصوب(6/91)63
4-2 توصيف دادههاي مربوط به پرسشنامه پژوهشگر ساخته74
4-2-1 ويژگي هاي فردي پاسخگويان74
4-2-1-1 جنسيت پاسخگويان74
4-2-1-2 سن75
4-2-1-3 سطح تحصيلات76
4-2-1-4 مدت ساعت کاري در شبانه روز77
4-2-1-5 سابقه کاري77
4-2-1-6 نظرات پاسخگويان در زمينه ميزان اهميت و تاثير سياست ها و استراتژي‌هاي مديريت پسماندهاي بيمارستاني78
4-2-1-7 بررسي تفاوت سطوح دانشي کارکنان در اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني79
4-2-1-8 نظرات پاسخگويان در زمينه تاثير تفاوت جنسيتي کارکنان در مديريت پسماند80
4-2-1-9 نظرات پاسخگويان در زمينه ارتباطبينمديريت ناکارآمد با افزايش بيماري‌هاي شغلي 81
4-2-1-10 نظرات پاسخگويان در زمينه ميزان اهميت فاکتورهاي موثر بر اجراي مديريت پسماند بيمارستاني82
4-3 تحليل همبستگي متغيرهاي فردي با نظرات آنان83
4-3-1 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با نظرات آنان در زمينه ميزان اهميت سياست ها و استراتژي هاي مديريت پسماندهاي بيمارستاني83
4-3-2 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با ميزان سطوح دانشي کارکنان در اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني84
4-3-3 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با نظرات آنان در زمينه ميزان بکارگيري کد بندي رنگي جهت تفکيک پسماندهاي بيمارستاني85
4-3-4 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با ميزان ابتلا به عفونت به علت عدم رعايت ايمني85
4-3-5 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با نظرات آنان در زمينه ميزان اهميت فاکتورهاي موثر بر اجراي مديريت پسماند بيمارستاني86
4-3-6 ميزان تعيين تفاوت‌هاي موجود در متغيرهاي تحقيق در دو گروه جنسي کارکنان87
4-4 بررسي استاندارد بودن نتايج حاصل از چک ليست88
4-4-1 کليات88
4-4-2 بررسي برنامه هاي مديريت پسماند88
4-4-3 بررسي وضعيت نيروي انساني درگير در مديريت پسماندهاي بيمارستاني88
4-4-4 بررسي وضعيت تفکيک، بسته بندي وجمع آوري پسماند89
4-4-5 بررسي و ضعيت حمل پسماند91
4-4- 6 بررسي محل نگهداري موقت پسماند91
4-4-7 بررسي وضعيت واحد امحاء پسماند92
4-5 بحث و نتيجه گيري93
4-6- محدوديتهاي تحقيق97
4-7 پيشنهادات97
فصل پنجم منابع و مآخذ99
ضمائم109
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 1-1 : تعداد از راديو اكتيوهاي مورد استفاده در بيمارستانها و مراكز بهداشتي درماني10
جدول 1-2 : كد گذاري رنگي پيشنهاد شده براي مواد زائد مراكز بهداشتي و درماني23
جدول 1-3 : روش هاي دفع انواع پسماندهاي بيمارستاني27
جدول 1-4: جدول متغيير ها58
جدول4-1 : شناسنامه بيمارستان شهداي تجريش62
جدول4-2 : تفکيک بخش هاي بيمارستان شهداي تجريش62
جدول 4-3: فهرست بخش هاي فعال واحد64
جدول 4-4: فهرست امکانات و تجهيزات موجود مديريت اجرايي پسماندها65
جدول 4-5: تشريح امکانات و تجهيزات مورد نياز66
جدول 4-6: تشريح منابع انساني مورد نياز66
جدول 4-7: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر جنسيت74
جدول 4-8: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر سن75
جدول 4-9: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر سطح تحصيلات76
جدول 4-10: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر مدت ساعت کاري در شبانه روز77
جدول 4-11: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر سابقه کاري78
جدول 4-12: توزيع فراواني پاسخگويان از نظرتاثير و اهميت سياست ها و استراتژهاي مديريت پسماندهاي بيمارستاني79
جدول 4-13: توزيع فراواني پاسخگويان براي تفاوت سطوح دانشي کارکنان در اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني80
جدول 4-14: توزيع فراواني پاسخگويان مرد از نظر ميزان بکارگيري کد بندي رنگي جهت تفکيک پسماندهاي بيمارستاني81
جدول 4-15: توزيع فراواني پاسخگويان به ارتباط بين مديريت ناکارآمد با افزايش بيماري هاي شغلي82
جدول 4-16: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر ميزان اهميت فاکتورهاي موثر بر اجراي مديريت پسماند بيمارستاني83
جدول 4-17: ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با نظرات آنان در زمينه ميزان اهميت سياست ها و استراتژ ي هاي مديريت پسماندهاي بيمارستاني84
جدول 4-18 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با ميزان سطوح دانشي کارکنان در اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني84
جدول 4-19 ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با نظرات آنان در زمينه ميزان بکارگيري کد بندي رنگي جهت تفکيک پسماندهاي بيمارستاني85
جدول 4-20: ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با ميزان ابتلا به عفونت به علت عدم رعايت ايمني86
جدول 4-21: ميزان همبستگي متغيرهاي فردي پرسنل با نظرات آنان در زمينه ميزان اهميت فاکتورهاي موثر بر اجراي مديريت پسماند بيمارستاني86
جدول 4-22: نتايج آزمون t مستقل در دو گروه جنسي کارکنان87
جدول4-23 ميزان همبستگي ديدگاه هاي کارکنان در زمينه هاي مختلف مطرح شده در پرسشنامه94
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل1-1: درصد پسماندهاي توليد شده در واحدهاي بيمارستاني9
شکل1-2 : تصاوير برخي از پسماند هاي بيمارستاني17
شکل1-3: چرخه مديريت پسماند هاي بيمارستاني21
شکل 1-4 : علامت هاي مورد استفاده جهت برچسب گذاري24
شکل1-5: درصد استفاده ازانواع ترولي در ايران28
شكل1-6: تجهيزات حفاظت فردي توصيه شده براي كارگران مرتبط با حمل ونقل زائدات بيمارستاني31
شکل1- 7: هرم مديريت پسماندها با رويکرد کاهش توليد و بازيافت32
شكل1-8 : تشكيلات مديريت مواد زائد بيمارستاني37
شکل 3-1: نقشه دسترسي به بيمارستان شهداي تجريش52
شکل 3-2: بيمارستان شهداي تجريش53
شکل 3-3 چارت سازماني بيمارستان شهداي تجريش54
شکل 4-1: هدف برنامه اجريي63
شکل 4-2: ميانگين سالانه پسماندها در سال 139067
شکل4-3: ميانگين سالانه پسماندها در سال 139167
شکل 4-4: سطل پسماندهاي شيميايي و معمولي69
شکل 4-5 سطل پسماند هاي عفوني و سماند هاي پرتوزا69
شکل 4-6 Safety Box70
شکل 4-7 توزيع فراواني پاسخگويان از نظر جنسيت75
شکل4-8 توزيع فراواني پاسخگويان از نظر سن75
شکل4-9 توزيع فراواني پاسخگويان از نظر سطح تحصيلات76
شکل 4-10 توزيع فراواني پاسخگويان از نظرمدت ساعت کاري در شبانه روز77
شکل4-11 توزيع فراواني پاسخگويان از نظر سابقه کاري78
شکل4-12 توزيع فراواني پاسخگويان از نظرتاثير و اهميت سياست ها و استراتژي هاي مديريت پسماندهاي بيمارستاني79
شکل4-13: توزيع فراواني پاسخگويان براي تفاوت سطوح دانشي کارکنان در اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني80
شکل4-14 توزيع فراواني پاسخگويان از نظر ميزان بکارگيري کد بندي رنگي جهت تفکيک پسماندهاي بيمارستاني81
شکل4-15توزيع فراواني پاسخگويان به ارتباط بين مديريت ناکارآمد با افزايش بيماري هاي شغلي82
شکل4-16: توزيع فراواني پاسخگويان از نظر ميزان اهميت فاکتورهاي موثر بر اجراي مديريت پسماند بيمارستاني83
فصل اول
مقدمه و کليات
1-1 مقدمه
انسان بزرگترين کاربر زمين است و براي فراهم آوردن نياز خود، بيشترين بهره را از زمين مي برد. اين بهره‏‏‏‏‏‏‏‏‌‏‏وري روز افزون، بدون پيامد نيست. انسان به نسبت بهرهمندي از طبيعت براي فراهم آوردن خوراک و پوشاک و ساخت و پرداخت دستگاههايي که شيوه و روند زندگي را بهبود ميبخشد، پسماند و دوريز توليد مي کند. پسماندهاي که برخي به طبيعت باز ميگردند، برخي بازيافت شده، دوباره به چرخه توليد و بهره وري باز ميگردند و برخي ديگر که روي دست طبيعت و انسان ميمانند و چاره اي نميماند مگر کاستن خطر و آلودگي آنها و پنهان کردن آن در دل خاک تا شايد خاک خود راهي براي دگرگوني و بازيافت اين مواد باشند.
پسماندهاي پزشكي يا بهداشتي1، كليه پسماندهاي توليد شده توسط واحدهاي تأمين وحفظ سلامت، مؤسسات تحقيقاتي و آزمايشگاه ها را دربر ميگيرد يا به عبارت ديگر به كليه پسماندهاي عفوني وزيان آور ناشي از بيمارستانها، مراكز بهداشتي ودرماني، آزمايشگاههاي تشخيص طبي وساير مراكز مشابه گفته ميشود. از منابع عمده زايدات بيولوژيكي، بيمارستانها، آزمايشگاهها و مراكز تحقيقات پزشكي هستند.
طبق تعريف سازمان جهاني بهداشت2، پسماندهاي بيمارستاني، کليه پسماندهاي توليد شده توسط واحدهاي تامين وحفظ سلامت، موسسات تحقيقاتي و آزمايشگاهها را در بر مسي گيرد. اين تعريف حتي پسماندهاي توليد شده درمنازل (مانند تزريق انسولين، دياليز و …) را نيز شامل ميشود(WHO, 1999).
با توجه به حجم توليد بالاي پسماند توسط مراکز بهداشتي- درماني که به طور نمونه در سال 1385 به 80 تن پسماند بيمارستاني در شهر تهران به ازاي هر روز رسيده و عدم استفاده از فناوريهاي لازم جهت بي خطر سازي و دفن بهداشتي ،مردم و ارگانهاي مرتبط را با چالشي بزرگ روبرو کرده است. همچنين پسماندهاي بيمارستاني به دليل داشتن انواع‌ گوناگوني از ميکروارگانيسم‌ها مانند باکتري‌هاي استافيلوکوک‌ و استرپتوکوک، باسيل سل و کزاز، ويروس هپاتيت(هپاتيت‌ ب و ث) و ويروس ايدز و بسياري ديگر از ميکروبهاي‌ بيماريزا مخلوطهاي ميكروبي و عفوني جزء خطرناكترين پسماندهاي جامعه شهري محسوب ميگردند‌‌‌‌(نوري، 1369).
لذا بيتوجه? به مد?ر?ت صح?ح پسماندهـاي بيمارستاني، احتمال بروز و ش?وع ب?ماريها و اپ?دم?هاي منطقهاي وشهري را افزا?ش م?دهد. ا?ن پسماندها ?ک خطـر جـدي بـراي س?مت جامعه و مح?ط ز?ست تلق? م?شـوند(and Fabres, 1998 .( Tissat
چندين دهه است که مديريت پسماند هاي بيمارستاني در دستور کار کشورهاي جهان قرار گرفته است و کشورهاي پيشگام در اين زمينه به پيشرفت ها و دستاوردهاي سودمندي دست يافته اند و افزون بر تلاش براي بهبود شرايط زندگي بستري اقتصادي را نيز فراهم ساخته اند. با وجود روشهاي نوين جهت دفع پسماندهاي بيمارستاني در بسياري از مناطق كشور دفع اين پسماندهاي خطرناك همچنان به روش سنتي و از طريق ” دفن ” صورت مي‌گيرد. دفن پسماندهاي بيمارستاني، علاوه بر آلودگي‌هاي زيستمحيطي و آبهاي زيرزميني، خطر گسترش برخي از بيماريها را در پي دارد. دفن پسماندهاي بيمارستاني و عفوني به شيوههاي كنوني در كشور ميتواند عواقب وپيامدهاي جبران ناپذيري بدنبال داشته باشد(سيد محمدي، 1383).
درحال حاضر در بيشتر كشورهاي دنيا دفن پسماندهاي بيمارستاني به روش بيخطر كردن و استريل كردن صورت ميگيرد و اين شيوه جايگزين دفع كردن پسماندهاي بيمارستاني از طريق پلاسما كردن و دستگاه زباله سوز شده است. دفن پسماندهاي بيمارستاني به روش كنوني و همچنين استفاده از زباله سوز به دليل آلودگي‌هايي كه به همراه دارد به عنوان يك بحران جدي تلقي ميشود. در زمان حاضر پسماندهاي عفوني مراكزبهداشتي درماني، مطبها و آزمايشگاههاي تشخيص طبي و مراكز درماني از جمله بيمارستانها با پسماند‌هاي شهري امحاء ميگردد كه بر بهداشت و سلامت مردم تاثيرگذار است. پسماندهاي شهري قابل بازيافت و تبديل به كود و قابل استفاده در سطح شهر ميباشد و به اين علت مخلوط نمودن پسماندهاي شهري و بيمارستاني تهديدي است براي بهداشت شهروندان و كاركنان بخش خدمات شهري شهرداريها وسازمانهاي مديريت پسماند كه با اين قبيل پسماندها درتماس ميباشند. كشورهاي پيشرفته و توسعه يافته پيش از اين از زباله سوز و سپس از طريق پلاسما، اقدام به امحاء پسماندهاي عفوني مي‌كردند(Armbruster, 1998 ).
خريد تجهيزات براي بي‌خطركردن پسماندهاي بيمارستاني به روش روز دنيا، مستلزم اعتبارات زيادي است كه مي بايست از طرف دولت تامين گردد. مديريت پسماندهاي بيمارستاني نزديک به پنج سال است که در ايران به اجرا گذاشته شده و سازمانهاي بهداشت و درمان،محيط زيست و شهرداريها به لحاظ قانوني دستاندر کار اجرايي آن و نظارت بر مديريت درست آن شدهاند(سازمان شهرداري، 1391).
پسماندهاي ويژه طبق قانون مديريت پسماند، مصوبه 9 خرداد 1383 شامل چند گروه اصلي ميباشد. مهم‌ترين اين گروه پسماندها،‌ پسماندهاي بيمارستاني بوده كه نقش بسزايي در به خطر انداختن سلامت شهروندان دارد. اصول درست اين شيوه ها در استانداردهاي ناظر بر بهداشت محيط و حفاظت محيط ‌زيست از قبيل استاندارد EPA مربوط به ايالات متحده آمريكا و راهنماي EC مربوط به اتحاديه اروپا است. پسماندهاي بيمارستاني شامل عفوني، پاتولوژيك، اجسام تيزوبرنده، دارويي، سرطان‌زا، شيميايي، راديواكتيو، براساس برآوردهاي سازمان جهاني بهداشت در صورت تفكيك مناسب پسماندها، پسماندها شامل 80 درصد پسماندهاي عادي مراكز درماني، 15 درصد پسماندهاي پاتولوژيكي و عفوني، يك درصد اجسام تيزوبرنده، سه درصد پسماندهاي شيميايي و دارويي و كمتر از يك درصد پسماندها مخصوص مواد راديواكتيو، كپسول‌هاي گاز، دماسنج‌هاي جيوه‌اي شكسته و باطري‌هاي استفاده شده ميباشد. شيوههاي از بين بردن پسماندها شامل سوزاندن به وسيله زباله ‌سوز، ضدعفوني شيميايي، عمليات حرارتي مرطوب، عمليات حرارتي خشك، استفاده از امواج ميكروويو، دفن كردن يا انباشته‌سازي و بي‌حركت سازي است.
درحال حاضر بيمارستانها بيشترين مقدار پسماندهاي خطرناك را توليد ميكنند. ميزان توليد پسماندها، وابسته به عوامل زيادي همانند درآمد سرانه و استانداردهاي بهداشتي كشورهاست بر پايه همين امر، در كشورهاي با درآمد متوسط و كم، توليد پسماند كمتر از كشورهايي است كه درآمد سرانه آنها بالاتر است. در مراكز درماني كه طرح مديريت تفكيك اجزاء پسماند در آنها اجرا مي‌شود، ميزان پسماندهاي خطرناك توليدي، نسبت به مراكز درماني كه فاقد مديريت تفكيك پسماندها هستند، بسيار كمتر است. شوربختانه به دليل نهادينه نشدن فرهنگ تفكيك اجزاء پسماند در مبداء توليد و عدم درك اين مسئوليت توسط مديران مراكز درماني، ميزان توليد پسماندهاي بيمارستاني در كشورمان، رقم بسيار بالايي بوده به طوري كه در سال‌هاي اخير با توجه به رشد فزاينده آن، ‌شهرهاي بزرگ كشور را دچار بحران نموده است(شجاعي، 1383).
بر پايه طرح سازمان جهاني بهداشت پسماندهاي عفوني، پاتولوژيكي و اجسام تيزوبرنده با روش هاي مختلف زباله ‌سوزي از بين مي‌روند و ضدعفوني شيميايي پسماندها، روش ميكروويو ، دفن كردن و تخليه در فاضلاب‌ها براي پسماندهاي سرطان‌زا، شيميايي و راديواكتيو انجام نمي‌شود. در اين ميان به جز روش دفن كردن و تخليه در فاضلاب، تمامي روش‌هاي ياد شده براي از بين بردن اجسام تيزوبرنده استفاده مي‌شود. معضل اساسي در زمينه پسماند هاي بيمارستاني مديريت آن در مبداء، نحوه جمع آوري و حمل و دفع نهايي آن مي باشد. باتوجه به اينكه معضل اصلي در مورد پسماند هاي بيمارستاني عدم تفكيك اجزاي آنها در مبداء توليد ميباشد كه با پافشاري و پيگيريهاي وزارت بهداشت تعداد كمي از بيمارستانها، آن هم به صورت نامناسب و غير بهداشتي عمل تفكيك را انجام ميدهند. گرچه مجلس جمع آوري حمل و دفع پسماندهاي بيمارستاني را به عهده خود توليدكنندگان(بيمارستانها) گذاشته است، اما تا هنگامي كه بيمارستانها ومراكز درماني به تنهايي و رأساً با بستن قرارداد با شركتهاي خصوصي اين كار را انجام ندهند، شهرداري خود را مؤظف ميداند كه نسبت به جمع آوري و دفع آن اقدام نمايد. با اين حال برخي از بيمارستانها طرح تفكيك اجزاء پسماند را به طور كامل وصحيح انجام نميدهند و پسماندهاي عفوني و عادي را با هم جمعآوري و بستهبندي مينمايند . اين اقدام حجم كار و هزينه دفع پسماند را بسيار بالا ميبرد، چون سازمانهاي مديريت پسماند از تفكيك پسماندهاي عفوني از عادي اطمينان ندارند به ناچار همه پسماندهاي بيمارستاني را عفوني تلقي مينمايند(WHO, 2001).

1-2 ضرورت و اهميت تحقيق
با توجه به اين موضوع مديريت نادرست پسماندها باعث آلودگي محيط زيست مي‌شود، بوي ناخوشايند و رشد و تکثير حشرات، جوندگان و کرم ها، منجر به انتقال بيماري‌هايي مانند حصبه، وبا و هپاتيت از طريق جراحات ناشي از نوک آلوده به خون انسان مي‌باشد. مديريت پسماندهاي پزشکي از اهميت خاصي برخوردار است که با چالشهايي همچون فقدان آموزش، آگاهي و حمايت منابع مالي برخوردار ميباشد .(Baraka et al, 2006)
اگرچه ميزان پسماند هاي بيمارستاني از حيث مقدار، قابل قياس با پسماندهاي خانگي نيستند، ولي به علت خطرات ناشي از آلودگي، حساسيت بيشتري را نسبت به ساير پسماندهاي شهري طلب ميكنند. پسماندهاي بيمارستاني، يكي از معضلات زيست محيطي است كه به علت دارا بودن عوامل خطرناك، سمي و بيماريزا سلامت افراد و جامعه را تهديد ميكنند. مديريت اين مواد نقش مهمي در کنترل آلودگيهاي محيط زيست و ميزان بروز عفونتهاي بيمارستاني ايفا ميکند(نوري، 1369).
در حال حاضر براساس برآورد جهاني رفع آلودگي 1 متر مربع خاك بين 50-5 هزار دلار هزينه ميشود و اين در حالي است كه در ايران روزانه 80 تن پسماند بيمارستاني بدون رعايت مسائل محيط زيستي دفن و حجم زيادي از خاك را آلوده مي كند(زلفي نژاد،1387).
از سوي ديگر وجود تركيبات آلاينده در هواي خروجي از دستگاه هاي زباله سوز همانند گازهاي كلريد هيدروژن،اكسيدهاي گوگرد و ازت، تركيبات سمي و خطرناك كلروفلويوروكربن، فوران و دياكسين در آلودگي هوا و به دنبال آن در نازك شدن لايه ازن سهم بسزايي دارد. خاكستر حاصل از سوختن پسماندهاي جامد در داخل زباله سوزها، حاوي تركيبات بسيار سمي3 خطرناك مثل تركيبات آلي داراي سمي بوده كه ورود اين دسته از مواد خطرناك و سمي به داخل آبهاي زيرزميني، سبب آلودگي خاك و منابع آبي و اختلال در سيستمهاي مختلف اكولوژيك و به دنبال آن خسارات جبران ناپذيري را بر اجزاي محيط زيست و در نهايت به انسان وارد ميکند(سليمي امرود، 1384)
اين در حالي است که اجراي صحيح مديريت پسماندها در شهر تهران با چالشهاي عمدهاي همچون مشخص نبودن سيستم نظارت بر مديريت پسماندهاى بهداشتى درمانى، متفرق بودن مراكز تصميمگيرى و عدم اجماع اين مراكز بر يك روش واحد و مشخص، تفاسير متفاوت و سليقهاى از قانون و آيين نامه اجرايى آن، عدم اجراى دستورالعمل هاى اب?غ شده از سوى هيات وزيران و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکي، عدم آگاهي پرسنل و مديران بيمارستان درمورد معضلات پسماندهاي بيمارستاني و عدم وجود سرمايه كافي جهت تهيه بي خطرسازها ميباشند لذا انتخاب و به كارگيرى گزينه نهايى مديريت پسماندهاى بيمارستانى بسيار با اهميت است(فياض، 1389).
ساماندهي وضعيت فعلي پسماندهاي پزشكي توليدي در ايران مستلزم مطالعات گسترده و هدفمند در خصوص کنترل پسماند از مرحله توليد تا دفع مي باشد که لازمه اين امر تعريف جايگاه خاص، ترويج فرهنگ تفكيك از مبدأ و به اجرا درآمدن برنامههاي كوتاه مدت، ميان مدت و دراز مدت ميباشد(رضايي،1387). بديهي است با اتكاء به دانش كافي از وضعيت موجود و آمار دقيق، مي توان گامهاي موثري برداشت و از وارد آمدن خسارات جبرانناپذير به منابع مالي كشور جلوگيري به عمل آور لذا اين مطالعه با هدف کلي مطالعه موردي وضعيت مديريت در بيمارستان شهداي تجريش تهران طراحي شده است.

1-3 اهداف تحقيق
هدف کلي اين مطالعه، شناسايي انواع پسماندهاي پزشكي توليدي در بيمارستان شهداي تجريش واقع دراستان تهران و منابع توليد آنها و ارائه مناسب ترين روش جهت مديريت پسماندهاي بيمارستاني است. اهداف اختصاصي عبارتند از، شناسايي ارائه راهكار در نحوه جمع آوري از مبداء توليد، تعيين محل مناسب جهت نگهداري موقت با رعايت اصول بهداشتي، حمل و نقل ودر نهايت شناسايي روشهاي دفع فعلي در بيمارستان و شناسايي مشکلات سيستم مديريت مواد زائد بيمارستاني در بيمارستان و پيشنهاد راه هايي براي بهبود سيستم و بالاخره انتخاب مناسب‌ترين گزينه جهت مديريت پسماندهاي بيمارستاني است.
1-4 فرضيات تحقيق
1. سياستها و استراتژيهاي مختلف درسيستمهاي مديريت پسماندهاي بيمارستاني تاثير ميگذارد.
2. بين کارکنان با سطوح دانشي مختلف و اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني اختلاف معنيداري دارد.
3. تفاوت جنسيتي کارکنان (زن و مرد) در اجراي مديريت پسماندهاي بيمارستاني تاثير ميگذارد.
4. بين مديريت ناکارآمد پسماندهاي بيمارستاني و ارتباط آن با افزايش بيماريهاي شغلي اختلاف معنيداري وجود دارد.

1-5 تعاريف پسماندهاي مراکز بهداشتي- درماني
همچنين انجمن خدمات آمبولانس انگلستان4، پسماند هاي بيمارستاني به عنوان، هر پسماندي که شامل تمام يا قسمتي از بافت انساني يا حيواني، خون يا ساير مايعات بدن، مواد مخدر و يا ساير محصولات دارويي، سوزن آلوده يا ساير وسايل تيز، پسماند تعريف کرده است که ممکن است به هر فرد در تماس با هر گونه ضايعات ناشي از پزشکي، پرستاري، دندانپزشکي، دامپزشکي، داروسازي و يا ديگر عمل مشابه مواد زائد عفونت را به هر فرد ديگري که در تماس با آن مي باشد انتقال دهد.
براساس تحقيقات انجام شده توسط سازمان بهداشت جهاني(شکل 1-1) بين ?? تا ?? درصد پسماندهاي توليد شده در واحدهاي بيمارستاني بي خطر يا عمومي هستند که عمدتا از فعاليتهاي اداري و خانهداري اين واحدها حاصل مي شوند. 10 تا ?? درصد باقي مانده خطرناک در نظر گرفته ميشود و ميتوان خطرات زيادي را به همراه داشته باشند(WHO, 2001).

شکل1-1: درصد پسماندهاي توليد شده در واحدهاي بيمارستاني

1-6 انواع طبقه بندي پسماند هاي بيمارستاني
هنوز در دنيا الگوي ثابتي جهت تقسيم بندي مواد زائد بيمارستاني وجود ندارد. كشورهاي مختلف هر يك به گونه اي پسماندهاي بيمارستاني را تقسيم بندي كرده اند. اين تقسيم بندي ها بر سه اصل اساسي استوار است:
– تقسيم بندي بر اساس روش دفع(مانند كشور آلمان)
– تقسيم بندي بر اساس منبع توليد(مانند كشور فرانسه)
– تقسيم بندي بر اساس درجه احتمال خطر(مانند كشور انگلستان)
با توجه به مركز پيشگيري و كنترل بيماري،5 پنج نوع پسماند بيمارستاني را عفوني تلقي مي كنند: پسماندهاي ميكروبيولوژيك، پاتولوژيك، لاشه حيوانات آلوده، خون واشياء نوك تيز همچنين اين مرکز به طور کلي پسماندهاي توليد شـده در مراکز درماني به دو دسته پسماندهاي مشمول قانون و زبالههاي معمولي تقسيم ميشوند که حدود 6% پسماند هاي بيمارستاني، عفوني محسوب مي شوند هرچند که در تعاريف ديگر اين مقدار را حداقل 46? برآورد کرده اند)عباسلو و همکاران، 1384).
اتحاديه اروپا6 تلاش هاي ويژه اي براي طبقه بندي مواد زائد را از طريق کاتالوگ پسماند اروپا انجام داده است که در اين نوع طبقه بندي هفت گروه ديده مي شوند(Alvim, 2005).
1-پسماندهاي پاتولوژيك7 ‌
ايـن پسماندها شامل بافت ها و قسمتهاي اعضاء مختلف بدن پنبههاي آغشته به خون و مواد دفعي بدن و چرك همچون نمونه هاي مدفوع و ادرار و غيره هستند كه در عمل نمونه برداري يا كالبد شكافي وجراحي ايجاد مي شوند. اين زائدات به طور بالقوه اي امكان ايجاد بيماري را داشته و عامل بيماري زا در آن ها بسيار زياد است وآن را براي احتياط به عنوان پسماندهاي عفوني در نظر گرفته مي شوند.
2-پسماندهاي راديو اكتيو8
اين پسماندها شامل پسماندهاي جامد، مايع و گازي آلـوده بـه مـواد راديـو اكـتـيـو هستند. كاربرد مواد راديواكتيو در عكسبرداري ها، پرتودرمانيها و بعضي آزمايشها معمول است. اين پسماندها که در نتيجه تحليلهاي بافت و سيالات بدن در بيمارستان توليد ميشوند و مهمترين عناصر آن ايزوتوپهاي فسفر، کروم، کبالت، آهن، گاليم و غيره ميباشند که در تشخيص يا درمان کاربرد دارند.
جدول 1-1 : تعداد از راديو اكتيوهاي مورد استفاده در بيمارستانها و مراكز بهداشتي درماني(فتحي، 1379)

1-پسماندهاي شيميايي9
مواد زائد شيميايي كه به وفور در بيمارستانها وجود دارد، در بخشهاي تشخيص و آزمايشگاهها ، وسايل و ابزار تنظيف و ضدعفوني به انضمام داروها و وسايل دور ريختني اطاق عمل بخش ديگري از اين فضولات را تشكيل مي دهند. اين پسماندها شامل اشكال گوناگوني از پسماندهاي شيميايي بوده كه ممكن است خطرناك بـاشـنـد. طبق موازين بين المللي، خصوصيات سـمــي بـودن، خـورنـدگـي، قـابـل اشـتـعـال بـودن واكنش دهندگي، سرطانزايي باعث طبقه بندي مـواد زائد شيميايي در زمره مواد زائد خطرناك مـيشوند. مواد شيميايي غير خطرناك، موادي هـسـتـنـد كـه خصوصيات فوق را نداشته باشند.
فضولات شيميايي خطرناك در سه بخش زير تقسيم بندي ميشوند:
1 -مواد قابل احتراق : شامل تركيبات جامد، مايع و گازي شكل.
2 -فضولات سمي : اين فضولات با PH كمتر از 2 (به شكل اسيدي) و بالاتر از 12 (به حالت قليايي) در پسماند هاي بيمارستاني وجود دارند. بخشي از داروهاي اضافي و يا فاسد شده، جزو اينگونه فضولات به حساب ميآيند.
3- مواد واكنش دهنده و موثر: در ساير فضولات كه تا حدودي در پسماندهاي بيمارستاني قابل تشخيص هستند. از فضولات شيميايي بي خطر مي توان قندها، اسيدهاي آمينه و برخي از نمكهاي آلي و معدني را نام برد. اسيدهاي آمينه و نمكهاي شيميايي نظير نمكهاي سديم، منيزيم، كلسيم، اسيد لاكتيك، انواع اكسيدها، كربناتها، سولفاتها و فسفاتها قسمتي از مواد زائد شيميايي هستند

2-پسماندهاي عفوني10
پسماندهاي عفوني، حداقل شامل مواد زائد آزمايشگاهي، نظير محيطهاي كشت و مواد زائد بخشهاي جراحي و كالبد شكافي و بخشهاي ايزوله ميباشند كه بيماران عفوني در آن بستري ميگردند. پسماندهايي كه از بخشهاي همودياليز بيماران به دست ميآيد مثل فيلترها ولولهها، حولههاي يكبار مصرف ، روپوشها و دستكشها و غيره) و نيز مواد زائد حيوانات تلقيح شده در زمره اين گروه زائدات قرار دارند.پسماندهاي عفوني ، زائداتي هستند كه قادرند حداقل يك بيماري عفوني را منتقل سازند به دليل اينكه روش قابل قبول براي عفوني بودن اين گونه زائدات در دست نيست ، مراكز قانوني اينگونه مواد را بر حسب اينكه از كجا و با چه محتوياتي توليد مي شوند، شناسايي و تعريف ميكنند. بر اين اساس حداقل 3 درصد و حداكثر 90 درصد زائدات بيمارستاني را مواد زائد عفوني تشكيل ميدهند(عمراني ،1369).
مركز پيشگيري و كنترل بيماري11 پنج نوع پسماند بيمارستاني را عفوني تلقي مي كنند که شامل پسماندهاي ميكروبيولوژيك، پاتولوژيك، لاشه حيوانات آلوده، خون واشياء نوك تيزمي باشند(اصل سليماني، 1379.(
يکي از کاملترين نظريهها در اين خصوص توسط Liberman ارائه شد وي پسماندهاي عفوني را در 12 نوع مشخص طبقه بندي کرده است(كريم زادگان ،1375).
1) پسماند بخش هاي ايزوله
بـيـمـاران ايـن بـخـش بـه دلـيـل داشتن بيماري عـفـونـي قـابـل انـتقال، از ساير بيماران مجزا شده‌اند. بديهي است از نظر انتقال ويروس ايدز و هپاتيت B مراقبت هاي لازم در دفع پسماند هاي خونين و مايعات بدن بيماران بستري در بيمارستانهـا و بـخـش هـاي ايـزوله ضرورت كامل دارد .
2) پسماند محيطهاي كشت و ديگر عوامل عفوني
ايـن مـواد از آزمايشگاههاي تـشخيـص طـبـي‌، آزمايـشگاههـاي پـاتـولـوژي و مـيـكـروبشـنـاسـي و تـحـقـيـقـاتي توليد مي شوند كه شامل كشت هاي تهيه شده از نمونه هاي اخذ شده از بيماران است. نمونه هاي نگهداري شده براي تـحـقـيق و زايدات فرآوردههاي معين دارويي، قـسمت ديگري از اين مواد زايد عفوني قلمداد مي شوند.
3) فرآوردههاي خوني
ايـن گـونـه زايـدات تـوسط بـانكهاي خون، آزمايـشگاههاي تشخيص طبي، مراكز دياليز و شركتهاي دارويي توليد ميشوند. اين مواد به طـور بالقوه عفوني بوده و امكان وجود عوامل بـيماريزا در آن‌هـا بـسـيار زياد است. اين مواد مـمكن است علاوه بر ويروس ايدز و هپاتيت، ساير بيماريهاي قابل انتقال به وسيله خون نظير مالاريا سرخجه مادرزادي و غيره را منتقل كنند.
4) پسماند ناشي از اعمال جراحي و كالبد شكافي
پسماند كـه در جـريـان عـمـل جـراحي و كـالـبد شكافي به دست مي آيد همراه با عوامل بـيـمــاريزا بـه عـنـوان مـواد زايـد عـفـونـي تـلـقـي مـي‌شوند. از ديدگاه مراقبتهاي جهاني تمام مـواد زايـد را كـه در تـمـاس بـا خـون و جريان خـون هستـد بايد به عنوان پسماند عفوني تلقي كرد.
5) پسماندهاي آلوده آزمايشگاهي
ايـــن دسـتـه از پسماندها، ظــروف كـشــت و وسـايـلـي را كه براي تهيه محيط كشت و انتقال آن‌ها به كار ميرود شامل ميشوند. بديهي است پـارچـههـايـي كه در تماس با محيطهاي كشت هستند نيز آلوده هستند. در هر صورت مواد زايد آزمايشگاهي شامل تمام مواد زايدي هستند كه در تماس با عوامل بيماري زا بوده و ممكن است حاوي كشت‌ها و نمونه‌هاي آزمايشگاهي آلوده باشند.
6) وسايل آلوده نوك تيز و برنده
مثل سوزن ها و سرنگ ها، شيشه هاي شكسته، چاقوهاي جراحي و نظاير آنها .
7) پسماند بخش دياليز
اين مواد زايداتي هستند كه در اثر تماس با خون بيماران همودياليز به وجود آمده و شامل وسايل، و ابزار و موادي هستند كه به علت مصرف در اين بخش ايجاد مي شوند.
8) پسماندهاي آلوده بخش نگهداري حيوانات
ايـن مواد شامل لاشه و قسمت هاي مختلف آلوده حيواناتي است كه جهت انجام آزمايشهاي مختلف تحقيقاتي در معرض عوامل بيماري زا قرارمي گيرند.
9) پسماندهاي بيولوژيك و دارويي
ايــن پسماندها شـامل واكسنهـا و ساير مـواد زايـدي هستند كه در جريان تـولـيـد فـرآورده‌هـاي بـيولوژيك شركتهاي دارويي توليد ميشوند. اين مواد به علت عدم استاندارد بودن يا گذشت تاريخ مصرف و خروج از رده به بازار، دور ريخته ميشوند. بيمارستانها و مراكز تحقيقاتي، بيولوژيك، كلينيكها، داروخانهها و غيره منبع اصلي مـواد زايـد بـيـولـوژيـك مـخـاطـره آمـيـز هـسـتـنـد. از جـمـلـه خـصـوصـيـات مـهـم مواد زايد بيولوژيك، قدرت آلوده سازي، عفونت زايي و ايجاد مسموميت براي موجودات زنده است. مواد زايدي كه در اين گروه قرار مي گيرند عبارتند از : بافتهاي بدخيم حاصل از جراحي، مواد آلوده مثل سوزنها، باندها و… مواد زايد بـيولوژيك به عنوان محصول فرعي حاصل از فرآيندهاي بيولوژيك يك كارخانه نيز مي‌تواند باشد.
10) پسماند غذايي وساير فرآورده هاي آلوده
اين مواد زايد شامل مواد غذايي آلوده(پس مانده غذايي بيماران عفوني)، داروها و مواد بهداشتي كه آلوده و غير قابل مصرف تشخيص داده شده اند، هستند .
11) لوازم و ابزار آلوده
وسـايـلـي كه در آزمايشگاه هاي پزشكي و ميكروبيولوژي و تحقيقاتي كه با عوامل عفوني در تماس بوده و در توليد وآزمايش فرآوردههاي دارويي، آلوده ميشوند در اين گروه قرار ميگيرند. اگر قرار است اين وسايل ضد عفوني شده و مجدداً مورد استفاده قرار گيرند، دقت لازم در خصوص رفع آلودگي از آنها ضروري است .
12) پسماندهاي پاتولوژيك
نسوج، اعضاء و قسمت هايي از بدن انسان كه در عمل بيوپسي، اتوپسي و اتاقهاي عمل جراحي برداشته ميشوند، اصطلاً پسماندهاي پاتولوژيك خوانده ميشوند. اين پسماندها به دليل امكان وجود عوامل بيماريزا بالقوه، ايجاد بيماري ميکنند.
با توجه به اين موضوع طبقه بنديهاي مواد زايد عفوني كه توسط مركز كنترل بيماري پيشنهاد شده است به شرح زير است:
1- مواد زائد آزمايشگاهي ميكروبيولوژي
2- مواد زائد پاتولوژيك
3- نمونه هاي خون و فرآوردهاي خوني
4- مواد تيز و برنده
5- مواد زايد بخشهاي ايزوله
قابل توجه است طبقه بندي پسماند عفوني توسط EPA12 به قرار زير است:
1- مواد زائد بخشهاي ايزوله
2-كشت هاي ميكروبي و مواد بيولوژيك مربوطه
3-خون و فرآوردههاي خوني
4- مواد زائد پاتولوژيك
5-مواد تيز آلوده
6-لاشه حيوانات، اعضاء بدن و ملافههاي آلوده
7- مواد زائد حاصل از جراحي و كالبد شكافي
8- ضايعات آزمايشگاهي آلوده
9- ضايعات واحد دياليز
10- مواد تيز استفاده نشده
پسماندهاي عفوني از منابع متعددي توليد ميشوند به طوركلي 90-3 درصد پسماندهاي بيمارستان ميتوانند عفوني باشند.
بـر اساس تحقيقات به عمل آمده در ساير كشورها مشخص شده است كه معمولا 15-10 درصد از پسماندهاي بيمارستاني را پسماندهاي عفوني تشكيل ميدهند .(Mohamed, 2009)
1- پسماندهاي بيولوژيكي ودارويي13
اين زائدات شامل واكسنها و ساير مواد زائدي هستند كه در جريان توليد فرآوردههاي بيولوژيكي شركت هاي دارويي توليد ميشوند . اين مواد به علت عدم استاندارد بودن يا گذشت تاريخ مصرف و خروج از رده به بازار، دور ريخته ميشوند. بيمارستانها منبع اصلي مواد زائد بيولوژيكي مخاطره آميز ميباشند. از جمله خصوصيات مهم مواد زائد بيولوژيكي، قدرت آلوده سازي، عفونت زايي وايجاد مسموميت براي موجودات زنده ميباشد. مواد زائدي كه در اين گروه قرار ميگيرند عبارتند از: بافتهاي بدخيم حاصل از جراحي، مواد آلوده مثل سوزنها، باندها و غيره ميباشند (WHO, 1999).
2- پسماندهاي ژنوتوکسيک14
پسماندهاي ژنوتوکسيک به شدت خطرناک هستند و ممکن است خصوصيات ايجاد جهش سلولي و سرطان زايي داشته باشند. اين پسماندها مشکلات ايمني جدي به وجود مي‌آورند. اين مشکلات هم درون بيمـارستان و هم پس از دفع پسماندها در بيرون از بيمارستان مي‌تواند وجود داشته باشد و بايد مورد توجه خاص قرار داشته ‌باشند. آنها مي‌توانند داراي داروهاي سايتوتوکسيک معين، سايتوتوکسيک، مواد شيميايي و مواد پرتوساز باشند، داروهاي سايتوتوکسيک که مواد اصلي اين مقوله را تشکيل مي‌دهند، مي‌توانند بعضي سلولهاي زنده را بشکند يا رشد آنها را متوقف کنند. اين داروها براي شيمي درماني سرطانها به کار مي‌روند. داروهاي سايتوتوکسيک بيشتر اوقات در بخشهاي تخصصي مانند بخش سرطاني شناسي و واحدهاي پرتو درماني مصرف مي‌شوند، که نقش اصلي آنها درمان سرطان است(WHO, 2005).
3- پسماندهاي محتوي فلزات سنگين15
پسماندهاي محتوي فلزات سنگين يک زير رده از پسماندهاي شيميايي خطرناک و به طور معمول به شدت سمي‌اند. پسماندهاي داراي جيوه به طور مشخص از نشت تجهيزات شکسته شده باليني به وجود مي‌آيند. جيوه‌هاي پخش شده از چنين دستگاههايي تا حد ممکن بايد جمع‌آوري شوند. پسماندهاي داراي کادميوم عمدتاً از باتري‌هاي دورريخته و شکسته به وجود مي‌آيند. برخي ” پانل‌هاي تقويت شده با چوب” با مقداري سرب هنوز هم به عنوان ضد نفوذ کردن پرتوهاي X و در بخشهاي تشخيصي به کار مي‌روند(WHO, 1999).
شايان ذکر است كه در يک تـقـسـيـــم بــنـــدي متداول در آسيا، مـــواد زايـــد ويـــژه بيمارستاني شامل 6‌گروه زير هستند:
1) مـواد زائد آنـاتـومـيـك، شامل مواد زايد اطـاق عـمـل، مـواد زايـد اطـاق زايـمـان، اعـضاء و اندامهاي قطع شده، جنين مرده و جفت و مواد آناتوميك ناشي از جراحيهاي سطحي است .
2) مــواد زائد بـيــولــوژيــك حــاصـل از تـمـام بخش‌ها شامل:
الف) پارچه هاي آغشته به الكل و اتر و خون.
ب) اجــســـام يـــك بـــار مــصــرف فـلــزي ، نـظـيــر سرنگ، سوزن هاي تزريق زير جلدي، تيغه هاي چاقوي جراحي، اجسام پلاستيكي مثل ظروف ادرار، لـــولـــههـــاي پلاستيکي، بطريهاي پلاستيكي ، سرنگ و ماسك و دستكش.
بـسـتـه بـنـدي مـثـل ظـروف شـيشهاي سرم خون ، بطري هاي شيشه داروها، انواع آمپول ها، كارتون كاغذ و جعبه‌هاي دارو .
3)‌ مواد زائد ويژه مثل : فيلترهاي دياليز كليه، گچ شكسته بندي و قالب گيري .
4) ‌مواد زائد بخش راديولوژي، آزمايشگاه‌هاي شيميايي و باكتريولوژي



قیمت: تومان


پاسخ دهید